Chỉ cần ít hơn 0,05 ml máu khô có thể được sử dụng để phát hiện ung thư dạ dày, đại trực tràng và tuyến tụy. (ảnh Getty)

Trong một bài báo đăng hôm thứ Hai (22/4) trên tạp chí Nature Sustainability, các nhà khoa học ở Trung Quốc cho biết, xét nghiệm mới sẽ cần ít hơn 0,05 ml máu để chẩn đoán ba loại ung thư chính: dạ dày, đại trực tràng và tuyến tụy.

Trong các thí nghiệm sơ bộ, công cụ này có thể phân biệt giữa bệnh nhân được chẩn đoán ung thư và những người không bị ung thư. Đáng chú ý, quá trình phân tích chỉ mất vài phút. Các nhà nghiên cứu cho biết, bằng cách phát hiện một số hóa chất trong máu, xét nghiệm có thể xác định thời điểm bệnh nhân mắc bệnh ung thư trong khoảng 82% đến 100%.

Theo các nhà khoa học, công cụ mới này sử dụng máy học, một loại trí tuệ nhân tạo (AI), để phân tích các sản phẩm phụ của quá trình trao đổi chất hoặc chất chuyển hóa trong mẫu máu. Những chất chuyển hóa này – được tìm thấy trong phần chất lỏng của máu được gọi là huyết thanh – hoạt động như “dấu ấn sinh học” có khả năng báo hiệu sự hiện diện của bệnh ung thư trong cơ thể.

Sàng lọc các dấu hiệu sinh học trong máu này đã được đề xuất như một phương pháp tiềm năng để chẩn đoán ung thư ở giai đoạn đầu của bệnh, khi tỷ lệ sống sót cao hơn và bệnh nhân có thể không có triệu chứng rõ ràng. Mặc dù là một trong những bệnh ung thư nguy hiểm nhất thế giới, ung thư tuyến tụy, đại trực tràng và dạ dày hiện không có xét nghiệm máu độc lập đủ chính xác để tự chẩn đoán bệnh. Thay vào đó, các bác sĩ thường dựa vào hình ảnh hoặc thủ tục phẫu thuật để phát hiện mô ung thư.

Nói với Live Science, Tiến sĩ Chaoyuan Kuang - trợ lý giáo sư tại Đại học Y khoa Albert Einstein và là bác sĩ chuyên khoa ung thư tại Hệ thống Y tế Montefiore (không tham gia vào nghiên cứu) cho biết: So với máu lỏng, huyết thanh khô có thể được "thu thập, lưu trữ và vận chuyển với chi phí thấp hơn nhiều và với thiết bị đơn giản hơn nhiều". Việc lưu trữ máu khô cũng dễ dàng hơn, thuận lợi cho việc cung cấp xét nghiệm phát hiện sớm ung thư trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, xét nghiệm phát hiện ung thư mới có thể sẽ không được đưa vào sử dụng trong thời gian dài. “Rất có thể chúng tôi vẫn còn nhiều năm nữa mới có thể cung cấp xét nghiệm này cho bệnh nhân một cách rộng rãi” - Kuang cho biết thêm.

Trong nghiên cứu mới này, các nhà nghiên cứu đã thực hiện một số thử nghiệm cho thấy máu khô có tác dụng tốt như các xét nghiệm dựa trên máu lỏng truyền thống. Ví dụ, việc sử dụng các vết máu khô cho phép họ phát hiện 81,2% trường hợp ung thư tuyến tụy, so với 76,8% sử dụng mẫu máu lỏng.

Ở Mỹ, hiện chỉ có một dấu ấn sinh học được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm phê duyệt để chẩn đoán ung thư tuyến tụy. Nó được gọi là CA19-9 và các xét nghiệm hiện tại phát hiện chất chuyển hóa có độ chính xác khoảng 80% trong việc xác định các trường hợp có triệu chứng của bệnh. Tuy nhiên, họ chỉ đánh dấu 13% trường hợp bệnh nhân không có triệu chứng, vì vậy chúng không hữu ích trong việc phát hiện ung thư siêu sớm.

Các nhà khoa học cho rằng, nếu được sử dụng trong các chương trình sàng lọc ung thư lớn, thử nghiệm của họ có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn. Dựa trên mô hình đã thực hiện, các nhà khoa học báo cáo rằng, công cụ mới này có thể làm giảm tỷ lệ ước tính 3 loại ung thư chưa được chẩn đoán khoảng 20% ​​đến 50% nếu nó được sử dụng để sàng lọc ung thư ở cấp độ dân số ở vùng nông thôn Trung Quốc.

Theo Kuang, bài báo mới là một "khởi đầu tuyệt vời". Tuy nhiên, việc xác nhận công cụ mới sẽ cần nhiều thử nghiệm hơn, đặc biệt là ở các quần thể lớn và đa dạng. Bởi nghiên cứu trên chỉ thử nghiệm trên vài trăm mẫu máu nên chưa rõ kết quả này sẽ áp dụng tốt như thế nào cho các nhóm khác. Các nhà nghiên cứu cũng chỉ thử nghiệm mô hình học máy trên những người được biết là mắc bệnh ung thư; họ vẫn chưa thử nghiệm tiện ích của nó như một công cụ chẩn đoán thực sự.

Tiến sĩ Michael Cecchini, đồng giám đốc chương trình đại trực tràng tại Trung tâm Ung thư Đường tiêu hóa tại Trung tâm Ung thư Yale, người không tham gia trong nghiên cứu, nói với Live Science: một xét nghiệm máu như thế này sẽ phải trải qua “các thử nghiệm lâm sàng rộng rãi” với hàng nghìn bệnh nhân và cơ quan quản lý.

Tuy nhiên, tiềm năng của công cụ này là “rất lớn” Kuang nói và tin rằng, với sự phát triển hơn nữa, về mặt lý thuyết, nó có thể được sử dụng để phát hiện sớm các loại ung thư khác hoặc các bệnh khác hoặc để theo dõi sự tiến triển của bệnh ở những bệnh nhân đã được chẩn đoán.

Đến năm 2030, các nhà khoa học ước tính rằng khoảng 75% số ca tử vong do ung thư sẽ xảy ra ở các nước có thu nhập thấp và trung bình, nơi người dân phải đối mặt với những rào cản quá cao trong việc chăm sóc y tế. Các tác giả nghiên cứu viết trong báo cáo của họ rằng công cụ mới này, một phần vì nó sử dụng máu khô, có thể giúp cải thiện khả năng tiếp cận các xét nghiệm ở những vùng sâu vùng xa, nơi nguồn lực còn hạn chế.